#การทำ Feature Test ใน Laravel 13

การทดสอบซอฟต์แวร์เป็นส่วนสำคัญของการพัฒนา Web Application เพราะช่วยตรวจสอบว่าระบบยังคงทำงานถูกต้องหลังจากเพิ่ม Feature ใหม่ แก้ไข Bug หรือ Refactor Code

Laravel มีเครื่องมือสำหรับ Automated Testing มาให้พร้อมใช้งาน โดยการทดสอบที่พบได้บ่อยแบ่งเป็น Unit Test และ Feature Test

บทความนี้จะเน้น Feature Test ใน Laravel 13 ตั้งแต่การสร้าง Test การทดสอบ Route และ REST API ไปจนถึง Validation, Authentication และ Database

#Feature Test คืออะไร?

Feature Test คือการทดสอบพฤติกรรมของระบบที่อาจเกี่ยวข้องกับหลาย Component พร้อมกัน เช่น

HTTP Request
     │
     ▼
   Route
     │
     ▼
 Middleware
     │
     ▼
 Validation
     │
     ▼
 Controller
     │
     ▼
 Service / Model
     │
     ▼
  Database
     │
     ▼
HTTP Response

ตัวอย่างเช่น การทดสอบ API สำหรับสร้างสินค้า

POST /api/products
        ↓
Validation
        ↓
ProductController
        ↓
Product Model
        ↓
Database
        ↓
201 Created

Feature Test สามารถตรวจสอบได้ทั้ง HTTP Status, JSON Response และข้อมูลที่ถูกบันทึกลง Database

#Unit Test กับ Feature Test ต่างกันอย่างไร?

หัวข้อ Unit Test Feature Test

เป้าหมาย ทดสอบหน่วยย่อย ทดสอบพฤติกรรมของ Feature ตัวอย่าง Method, Class, Service Route, API, Authentication Database มักหลีกเลี่ยง สามารถใช้งานได้ HTTP Request ไม่เน้น ใช้งานบ่อย Integration ต่ำ สูงกว่า ความเร็ว เร็ว ช้ากว่า Unit Test

โดยทั่วไป ถ้าต้องการตรวจสอบว่า API หรือ Web Application ทำงานถูกต้องตั้งแต่ Request จนถึง Response ควรใช้ Feature Test

#โครงสร้าง Test ของ Laravel

Laravel จัดเก็บ Test ไว้ภายในโฟลเดอร์ tests

tests/
├── Feature/
│   └── ExampleTest.php
└── Unit/
    └── ExampleTest.php

Feature Test ควรเก็บไว้ใน

tests/Feature/

#การสร้าง Feature Test

ใช้ Artisan Command

php artisan make:test ProductTest

Laravel จะสร้างไฟล์

tests/Feature/ProductTest.php

หากต้องการสร้าง Unit Test จึงใช้ --unit

php artisan make:test ProductServiceTest --unit

#การสร้าง Feature Test แรก

สมมติมี Route

use Illuminate\Support\Facades\Route;

Route::get('/hello', function () {
    return 'Hello Laravel';
});

สร้าง Test

php artisan make:test HelloTest

แก้ไข tests/Feature/HelloTest.php

<?php

namespace Tests\Feature;

use Tests\TestCase;

class HelloTest extends TestCase
{
    public function test_hello_page_can_be_accessed(): void
    {
        $response = $this->get('/hello');

        $response->assertStatus(200);
        $response->assertSee('Hello Laravel');
    }
}

Test นี้ส่ง HTTP GET Request ไปยัง /hello และตรวจสอบว่า Response มี Status Code 200 และมีข้อความ Hello Laravel

สามารถเขียน HTTP 200 ให้กระชับขึ้นด้วย

$response->assertOk();

#แนวคิด Arrange, Act, Assert

Test ที่อ่านง่ายควรจัดโครงสร้างตามแนวคิด AAA

Arrange
   ↓
Act
   ↓
Assert

ตัวอย่าง

public function test_home_page_can_be_accessed(): void
{
    // Arrange
    // เตรียมข้อมูลที่จำเป็น

    // Act
    $response = $this->get('/');

    // Assert
    $response->assertOk();
}

#การทำ Feature Test กับ REST API

สมมติระบบมี API

GET    /api/products
POST   /api/products
GET    /api/products/{id}
PUT    /api/products/{id}
DELETE /api/products/{id}

สร้าง Test

php artisan make:test ProductApiTest

#ทดสอบ GET API

public function test_can_get_products(): void
{
    $response = $this->getJson('/api/products');

    $response->assertOk();
}

getJson() เหมาะสำหรับการทดสอบ JSON API

สามารถตรวจสอบโครงสร้าง JSON ได้

$response->assertJsonStructure([
    'data'
]);

หาก Response เป็นรายการสินค้า

$response->assertJsonStructure([
    'data' => [
        '*' => [
            'id',
            'name',
            'price'
        ]
    ]
]);

#การทดสอบ POST API

สมมติ API รับข้อมูล

{
    "name": "MacBook Pro",
    "price": 75000
}

เขียน Test

public function test_can_create_product(): void
{
    $response = $this->postJson('/api/products', [
        'name' => 'MacBook Pro',
        'price' => 75000,
    ]);

    $response->assertStatus(201);

    $response->assertJson([
        'name' => 'MacBook Pro',
        'price' => 75000,
    ]);
}

#การตรวจสอบ Database

Feature Test สามารถตรวจสอบได้ว่าข้อมูลถูกบันทึกจริงหรือไม่ด้วย assertDatabaseHas()

$this->assertDatabaseHas('products', [
    'name' => 'MacBook Pro',
    'price' => 75000,
]);

ตัวอย่าง

public function test_can_create_product(): void
{
    $response = $this->postJson('/api/products', [
        'name' => 'MacBook Pro',
        'price' => 75000,
    ]);

    $response->assertStatus(201);

    $this->assertDatabaseHas('products', [
        'name' => 'MacBook Pro',
    ]);
}

#การใช้ RefreshDatabase

เพื่อป้องกันข้อมูลจาก Test หนึ่งส่งผลกระทบต่อ Test อื่น สามารถใช้ Trait

use Illuminate\Foundation\Testing\RefreshDatabase;

แล้วเพิ่มใน Test Class

class ProductApiTest extends TestCase
{
    use RefreshDatabase;
}

ตัวอย่าง

<?php

namespace Tests\Feature;

use Illuminate\Foundation\Testing\RefreshDatabase;
use Tests\TestCase;

class ProductApiTest extends TestCase
{
    use RefreshDatabase;

    public function test_can_create_product(): void
    {
        $response = $this->postJson('/api/products', [
            'name' => 'iPhone',
            'price' => 35000,
        ]);

        $response->assertStatus(201);

        $this->assertDatabaseHas('products', [
            'name' => 'iPhone',
        ]);
    }
}

#การใช้ Model Factory

Model Factory ช่วยสร้าง Test Data ได้สะดวก

$product = Product::factory()->create();

สร้างหลายรายการ

Product::factory()
    ->count(10)
    ->create();

ตัวอย่าง

public function test_can_get_all_products(): void
{
    Product::factory()->count(10)->create();

    $response = $this->getJson('/api/products');

    $response->assertOk();

    $response->assertJsonCount(10, 'data');
}

#การทดสอบ Validation

สมมติกำหนด Validation

$request->validate([
    'name' => ['required'],
    'price' => ['required', 'numeric'],
]);

ทดสอบกรณีไม่ส่ง name

public function test_product_name_is_required(): void
{
    $response = $this->postJson('/api/products', [
        'price' => 1000,
    ]);

    $response->assertStatus(422);

    $response->assertJsonValidationErrors([
        'name'
    ]);
}

ตรวจสอบหลาย Field

$response->assertJsonValidationErrors([
    'name',
    'price',
]);

จึงควรมีทั้ง Happy Path และ Negative Test

#การทดสอบ Authentication

สมมติ API ถูกป้องกันด้วย Authentication Middleware

Route::middleware('auth:sanctum')
    ->post('/products', [ProductController::class, 'store']);

สามารถสร้าง User ด้วย Factory

$user = User::factory()->create();

แล้วจำลอง User ที่ Login ด้วย

$this->actingAs($user);

ตัวอย่าง

public function test_authenticated_user_can_create_product(): void
{
    $user = User::factory()->create();

    $response = $this
        ->actingAs($user)
        ->postJson('/api/products', [
            'name' => 'iPad',
            'price' => 20000,
        ]);

    $response->assertStatus(201);
}

ควรทดสอบกรณี Guest ด้วย

public function test_guest_cannot_create_product(): void
{
    $response = $this->postJson('/api/products', [
        'name' => 'iPad',
        'price' => 20000,
    ]);

    $response->assertUnauthorized();
}

#การทดสอบ Update

public function test_can_update_product(): void
{
    $product = Product::factory()->create([
        'name' => 'Old Name',
    ]);

    $response = $this->putJson(
        "/api/products/{$product->id}",
        [
            'name' => 'New Name',
            'price' => 50000,
        ]
    );

    $response->assertOk();

    $this->assertDatabaseHas('products', [
        'id' => $product->id,
        'name' => 'New Name',
    ]);
}

#การทดสอบ Delete

public function test_can_delete_product(): void
{
    $product = Product::factory()->create();

    $response = $this->deleteJson(
        "/api/products/{$product->id}"
    );

    $response->assertNoContent();

    $this->assertDatabaseMissing('products', [
        'id' => $product->id,
    ]);
}

#ตัวอย่าง CRUD Feature Test แบบสมบูรณ์

<?php

namespace Tests\Feature;

use App\Models\Product;
use Illuminate\Foundation\Testing\RefreshDatabase;
use Tests\TestCase;

class ProductApiTest extends TestCase
{
    use RefreshDatabase;

    public function test_can_get_products(): void
    {
        Product::factory()->count(3)->create();

        $response = $this->getJson('/api/products');

        $response->assertOk();
        $response->assertJsonCount(3, 'data');
    }

    public function test_can_create_product(): void
    {
        $response = $this->postJson('/api/products', [
            'name' => 'MacBook Pro',
            'price' => 75000,
        ]);

        $response->assertStatus(201);

        $this->assertDatabaseHas('products', [
            'name' => 'MacBook Pro',
        ]);
    }

    public function test_name_is_required(): void
    {
        $response = $this->postJson('/api/products', [
            'price' => 75000,
        ]);

        $response->assertStatus(422);
        $response->assertJsonValidationErrors('name');
    }

    public function test_can_update_product(): void
    {
        $product = Product::factory()->create();

        $response = $this->putJson(
            "/api/products/{$product->id}",
            [
                'name' => 'Updated Product',
                'price' => 50000,
            ]
        );

        $response->assertOk();

        $this->assertDatabaseHas('products', [
            'id' => $product->id,
            'name' => 'Updated Product',
        ]);
    }

    public function test_can_delete_product(): void
    {
        $product = Product::factory()->create();

        $response = $this->deleteJson(
            "/api/products/{$product->id}"
        );

        $response->assertNoContent();

        $this->assertDatabaseMissing('products', [
            'id' => $product->id,
        ]);
    }
}

#การรัน Feature Test

รัน Test ทั้งหมด

php artisan test

รันเฉพาะ Feature Test

php artisan test tests/Feature

รันเฉพาะไฟล์

php artisan test tests/Feature/ProductApiTest.php

รันโดยใช้ Filter

php artisan test --filter=ProductApiTest

หรือเฉพาะ Test Method

php artisan test --filter=test_can_create_product

#Feature Test ควรทดสอบอะไรบ้าง?

สำหรับ REST API ควรพิจารณาอย่างน้อย

Test Scenario ตัวอย่าง

Success สร้างข้อมูลสำเร็จ Validation ข้อมูลไม่ครบหรือรูปแบบไม่ถูกต้อง Authentication User ยังไม่ได้ Login Authorization User ไม่มีสิทธิ์ Not Found Resource ไม่มีอยู่ Database ข้อมูลถูกเพิ่ม/แก้ไข/ลบจริง JSON Response Response มีข้อมูลและโครงสร้างถูกต้อง

ตัวอย่าง Flow

Feature Test
    │
    ├── Happy Path
    │
    ├── Validation
    │
    ├── Authentication
    │
    ├── Authorization
    │
    ├── Not Found
    │
    └── Database State

#Best Practices

ควรตั้งชื่อ Test ให้สื่อถึงพฤติกรรม เช่น

test_authenticated_user_can_create_product()

แทนชื่อที่ไม่สื่อความหมาย เช่น

test_product()

ใช้ Factory สำหรับ Test Data

Product::factory()->create();

ใช้ RefreshDatabase เมื่อ Test ทำงานกับ Database

use RefreshDatabase;

ตรวจสอบทั้ง Response และ Database State เมื่อเหมาะสม

$response->assertStatus(201);

$this->assertDatabaseHas('products', [
    'name' => 'MacBook Pro',
]);

และ Test แต่ละตัวควรทำงานได้อย่างเป็นอิสระ ไม่ควรพึ่งข้อมูลที่ Test ก่อนหน้าสร้างไว้

#สรุป

Feature Test ใน Laravel 13 เหมาะสำหรับตรวจสอบพฤติกรรมของ Web Application หรือ REST API แบบหลาย Component ทำงานร่วมกัน ตั้งแต่ HTTP Request ผ่าน Route, Middleware, Validation, Controller และ Model ไปจนถึง Database และ HTTP Response

Workflow ที่ควรจำคือ

Arrange
   ↓
Act
   ↓
Assert

และสำหรับ API ควรครอบคลุม

Success
Validation
Authentication
Authorization
Not Found
Database State
JSON Response

เมื่อใช้ Feature Test ร่วมกับ Model Factory, RefreshDatabase และการรัน Test ผ่าน php artisan test จะช่วยสร้าง Automated Test Suite ที่ตรวจสอบ Regression ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และสามารถนำไปต่อยอดกับ CI/CD เช่น GitHub Actions ได้

#เอกสารอ้างอิง