#การใช้งาน Jenkins สำหรับ CI/CD ตั้งแต่เริ่มต้นจนสร้าง Pipeline

Jenkins เป็นเครื่องมือ Automation Server แบบ Open Source ที่ได้รับความนิยมอย่างมากในงาน DevOps โดยเฉพาะการสร้างกระบวนการ Continuous Integration (CI) และ Continuous Delivery / Continuous Deployment (CD)

แนวคิดสำคัญคือเปลี่ยนขั้นตอนที่นักพัฒนาต้องทำซ้ำ เช่น

  • ดึง Source Code
  • ติดตั้ง Dependency
  • รัน Unit Test
  • รัน API Test
  • Build Application
  • สร้าง Docker Image
  • Deploy ขึ้น Server
  • ส่ง Notification

ให้กลายเป็น Pipeline ที่ทำงานอัตโนมัติ

Developer
    |
    v
Git Push
    |
    v
GitHub / GitLab
    |
    v
Jenkins
    |
    +--> Checkout
    |
    +--> Install
    |
    +--> Test
    |
    +--> Build
    |
    +--> Deploy

บทความนี้จะพาเริ่มต้นใช้งาน Jenkins ตั้งแต่การติดตั้ง ไปจนถึงการสร้าง CI/CD Pipeline ด้วย Jenkinsfile

#Jenkins คืออะไร

Jenkins คือ Automation Server ที่สามารถใช้ควบคุมกระบวนการ Build, Test และ Deploy Software ได้

ตัวอย่างงานที่ Jenkins สามารถทำได้ ได้แก่

  • Build Application
  • Unit Testing
  • API Testing
  • End-to-End Testing
  • Static Code Analysis
  • สร้าง Artifact
  • Build Docker Image
  • Push Docker Image ไป Registry
  • Deploy ไปยัง Server
  • Deploy Kubernetes
  • ส่ง Notification เมื่อ Pipeline สำเร็จหรือล้มเหลว

ตัวอย่าง Flow:

GitHub
   |
   | Push
   v
Jenkins Pipeline
   |
   +-- Build
   |
   +-- Test
   |
   +-- Package
   |
   +-- Deploy
   v
Production

#องค์ประกอบสำคัญของ Jenkins

#1. Jenkins Controller

Controller เป็นส่วนหลักที่ทำหน้าที่

  • จัดการ Jenkins
  • เก็บ Configuration
  • จัดคิว Build
  • จัดการ Pipeline
  • จัดการ Plugin
  • แจกงานให้ Agent

#2. Jenkins Agent

Agent คือเครื่องที่ Jenkins ใช้รัน Build หรือ Test จริง

ตัวอย่าง:

Jenkins Controller
      |
      +------ Linux Agent
      |
      +------ Windows Agent
      |
      +------ Docker Agent
      |
      +------ Kubernetes Agent

การแยก Agent ช่วยให้ Jenkins รองรับหลาย Environment และ Scale งานได้ดีขึ้น

#3. Job

Job คือหน่วยงานที่ Jenkins ใช้สำหรับรัน Automation

ตัวอย่าง:

frontend-build
backend-test
api-test
deploy-production

#4. Pipeline

Pipeline คือชุดขั้นตอนของกระบวนการ CI/CD

Build
  |
  v
Test
  |
  v
Package
  |
  v
Deploy

#5. Stage

Stage คือขั้นตอนหลักของ Pipeline

ตัวอย่าง:

stage('Build')
stage('Test')
stage('Deploy')

#6. Step

Step คือคำสั่งที่ทำงานอยู่ภายใน Stage

ตัวอย่าง:

sh 'npm ci'
sh 'npm test'
sh 'npm run build'

#การติดตั้ง Jenkins ด้วย Docker Compose

วิธีที่สะดวกสำหรับการทดลอง Jenkins คือการรันด้วย Docker

สร้างไฟล์

compose.yaml

แล้วใส่ Configuration ดังนี้

services:

  jenkins:
    image: jenkins/jenkins:lts-jdk21
    container_name: jenkins
    restart: unless-stopped

    ports:
      - "8080:8080"
      - "50000:50000"

    volumes:
      - jenkins_home:/var/jenkins_home

volumes:
  jenkins_home:

เริ่ม Jenkins

docker compose up -d

ตรวจสอบสถานะ

docker compose ps

เปิด Browser

http://localhost:8080

#ดู Initial Admin Password

ในการเปิด Jenkins ครั้งแรก ระบบจะให้กรอก Initial Admin Password

ใช้คำสั่ง

docker exec jenkins \
cat /var/jenkins_home/secrets/initialAdminPassword

นำ Password ที่ได้ไปกรอกในหน้า

Unlock Jenkins

จากนั้นเลือก

Install suggested plugins

และสร้างบัญชี Administrator

#Jenkins Dashboard

หลังจากติดตั้งเสร็จจะพบ Jenkins Dashboard

เมนูที่ใช้บ่อย ได้แก่

เมนู หน้าที่
New Item สร้าง Job
Build History ดูประวัติ Build
Manage Jenkins ตั้งค่า Jenkins
Credentials จัดการ Secret / Token
Plugins ติดตั้ง Plugin
Nodes จัดการ Agent

#สร้าง Jenkins Pipeline แรก

เลือก

New Item

ตั้งชื่อ

hello-pipeline

เลือกประเภท

Pipeline

จากนั้นเพิ่ม Pipeline Script

pipeline {

    agent any

    stages {

        stage('Hello') {

            steps {

                echo 'Hello Jenkins'

            }

        }

    }

}

กด

Build Now

หากสำเร็จ Console Output จะแสดง

Hello Jenkins

#โครงสร้าง Declarative Pipeline

Jenkins Pipeline สามารถเขียนได้หลายรูปแบบ แต่สำหรับผู้เริ่มต้นแนะนำ Declarative Pipeline

ตัวอย่าง:

pipeline {

    agent any

    stages {

        stage('Build') {

            steps {

                echo 'Building...'

            }

        }

        stage('Test') {

            steps {

                echo 'Testing...'

            }

        }

        stage('Deploy') {

            steps {

                echo 'Deploying...'

            }

        }

    }

}

โครงสร้างหลักประกอบด้วย

pipeline
 ├── agent
 └── stages
      ├── stage
      │    └── steps
      ├── stage
      │    └── steps
      └── stage
           └── steps

#Jenkinsfile คืออะไร

แนวทางที่แนะนำคือไม่เขียน Pipeline ไว้เฉพาะใน Jenkins UI แต่ควรสร้างไฟล์ชื่อ

Jenkinsfile

แล้วเก็บไว้ใน Git Repository

ตัวอย่างโครงสร้าง Project

my-project/
│
├── src/
├── package.json
├── Dockerfile
└── Jenkinsfile

ตัวอย่าง Jenkinsfile

pipeline {

    agent any

    stages {

        stage('Checkout') {

            steps {

                checkout scm

            }

        }

        stage('Install') {

            steps {

                sh 'npm ci'

            }

        }

        stage('Test') {

            steps {

                sh 'npm test'

            }

        }

        stage('Build') {

            steps {

                sh 'npm run build'

            }

        }

    }

}

แนวคิดนี้เรียกว่า

Pipeline as Code

ข้อดีคือ

  • Pipeline อยู่ใน Version Control
  • Review ผ่าน Pull Request ได้
  • เปลี่ยน Pipeline พร้อม Source Code ได้
  • Rollback ได้
  • ทำซ้ำได้
  • เหมาะกับ DevOps Workflow

#การเชื่อม Jenkins กับ GitHub

สมมติ Repository คือ

https://github.com/example/my-project

ใน Jenkins ให้สร้าง Pipeline แล้วตั้งค่า

Pipeline Definition
        |
        v
Pipeline script from SCM

เลือก

SCM = Git

Repository URL:

https://github.com/example/my-project.git

Branch:

*/main

Script Path:

Jenkinsfile

เมื่อ Build Jenkins จะ

Clone Repository
      |
      v
Read Jenkinsfile
      |
      v
Run Pipeline

#การใช้ GitHub Webhook

หากต้องการให้ Jenkins ทำงานอัตโนมัติเมื่อ Developer Push Code สามารถใช้ GitHub Webhook

Flow:

Developer
    |
    | git push
    v
GitHub
    |
    | Webhook
    v
Jenkins
    |
    v
Pipeline

ใน GitHub Repository ไปที่

Settings
    |
    v
Webhooks
    |
    v
Add webhook

ตัวอย่าง Payload URL:

https://jenkins.example.com/github-webhook/

จากนั้นกำหนด Trigger ใน Jenkins ให้เหมาะกับ Job ที่ใช้งาน

หาก Jenkins อยู่ที่ localhost GitHub จะเรียก Webhook ไม่ได้โดยตรง ต้องใช้ Server ที่เข้าถึงจาก Internet, Reverse Proxy หรือ Tunnel สำหรับ Environment ที่ใช้ทดลอง

#Jenkins Pipeline สำหรับ Node.js

ตัวอย่าง Pipeline:

pipeline {

    agent any

    stages {

        stage('Checkout') {

            steps {

                checkout scm

            }

        }

        stage('Install Dependencies') {

            steps {

                sh 'npm ci'

            }

        }

        stage('Test') {

            steps {

                sh 'npm test'

            }

        }

        stage('Build') {

            steps {

                sh 'npm run build'

            }

        }

    }

}

Flow:

Checkout
   |
   v
npm ci
   |
   v
npm test
   |
   v
npm run build

#Jenkins Pipeline สำหรับ Laravel

ตัวอย่าง:

pipeline {

    agent any

    stages {

        stage('Checkout') {

            steps {

                checkout scm

            }

        }

        stage('Install Dependencies') {

            steps {

                sh 'composer install --no-interaction --prefer-dist'

            }

        }

        stage('Prepare Environment') {

            steps {

                sh 'cp .env.example .env'
                sh 'php artisan key:generate'

            }

        }

        stage('Test') {

            steps {

                sh 'php artisan test'

            }

        }

    }

}

#Jenkins Pipeline สำหรับ Spring Boot

ตัวอย่าง Maven:

pipeline {

    agent any

    stages {

        stage('Checkout') {

            steps {

                checkout scm

            }

        }

        stage('Test') {

            steps {

                sh './mvnw test'

            }

        }

        stage('Package') {

            steps {

                sh './mvnw clean package'

            }

        }

    }

}

#Jenkins Pipeline สำหรับ Go

pipeline {

    agent any

    stages {

        stage('Test') {

            steps {

                sh 'go test ./...'

            }

        }

        stage('Build') {

            steps {

                sh 'go build -o app'

            }

        }

    }

}

#การใช้ Environment Variables

สามารถกำหนด Environment Variable ใน Pipeline ได้

pipeline {

    agent any

    environment {

        APP_NAME = 'myapp'
        APP_ENV  = 'production'

    }

    stages {

        stage('Environment') {

            steps {

                sh 'echo $APP_NAME'
                sh 'echo $APP_ENV'

            }

        }

    }

}

#Jenkins Credentials

ข้อมูลสำคัญ เช่น Password หรือ Token ไม่ควรเขียนลง Jenkinsfile โดยตรง

ตัวอย่างที่ไม่ควรทำ:

environment {

    PASSWORD = '123456'

}

ควรเก็บไว้ใน Jenkins Credentials

ไปที่

Manage Jenkins
      |
      v
Credentials

Jenkins รองรับ Credential หลายประเภท เช่น

Username / Password
Secret Text
SSH Private Key
Certificate

ตัวอย่างเรียก Credential

pipeline {

    agent any

    environment {

        GITHUB_TOKEN = credentials('github-token')

    }

    stages {

        stage('Build') {

            steps {

                echo 'Credential configured'

            }

        }

    }

}

#Pipeline Parameters

สามารถสร้าง Parameter ให้ผู้ใช้เลือกตอน Build ได้

pipeline {

    agent any

    parameters {

        choice(
            name: 'ENV',
            choices: ['dev', 'staging', 'production'],
            description: 'Deployment Environment'
        )

    }

    stages {

        stage('Deploy') {

            steps {

                echo "Deploy to ${params.ENV}"

            }

        }

    }

}

เมื่อเริ่ม Build จะสามารถเลือก

dev
staging
production

#Deploy เฉพาะ Branch main

สามารถใช้ when กำหนดเงื่อนไขให้ Stage ทำงานเฉพาะบาง Branch ได้

stage('Deploy') {

    when {

        branch 'main'

    }

    steps {

        echo 'Deploy Production'

    }

}

Flow:

Feature Branch
      |
      +--> Build
      |
      +--> Test


Main Branch
      |
      +--> Build
      |
      +--> Test
      |
      +--> Deploy

#Parallel Testing

Jenkins สามารถรัน Test หลายชุดพร้อมกันได้

stage('Test') {

    parallel {

        stage('Unit Test') {

            steps {

                sh 'npm run test:unit'

            }

        }

        stage('API Test') {

            steps {

                sh 'npm run test:api'

            }

        }

        stage('E2E Test') {

            steps {

                sh 'npm run test:e2e'

            }

        }

    }

}

แนวทางนี้ช่วยลด Pipeline Execution Time หาก Test แต่ละชุดไม่ขึ้นต่อกัน

#การใช้ post

post ใช้กำหนดคำสั่งหลัง Pipeline ทำงานเสร็จ

post {

    success {

        echo 'Pipeline Success'

    }

    failure {

        echo 'Pipeline Failed'

    }

    always {

        echo 'Pipeline Finished'

    }

}

สามารถนำไปใช้กับ

Email Notification
Slack Notification
Publish Report
Clean Workspace

#เก็บ Build Artifact

หากมี Output จาก Build สามารถเก็บไว้ใน Jenkins

stage('Build') {

    steps {

        sh 'npm run build'

        archiveArtifacts artifacts: 'dist/**'

    }

}

ตัวอย่าง Artifact:

.jar
.war
.zip
binary
frontend build
test report

#แสดง JUnit Test Report

หาก Test Framework สามารถ Export ผลลัพธ์เป็น JUnit XML ได้ Jenkins สามารถอ่านและแสดงผลได้

post {

    always {

        junit 'reports/*.xml'

    }

}

จากนั้น Jenkins สามารถแสดงข้อมูล เช่น

Tests
Passed
Failed
Skipped
Trend

#Jenkins กับ Automated Testing

Jenkins เหมาะสำหรับใช้เป็น Automation Server ของกระบวนการ Software Testing

ตัวอย่าง:

Commit Code
    |
    v
Unit Test
    |
    v
API Test
    |
    v
E2E Test
    |
    v
Load Test

ตัวอย่างเครื่องมือที่นำมาใช้ร่วมกับ Jenkins:

ประเภท เครื่องมือ
Unit Test Jest, Vitest, JUnit, pytest
API Test Postman, Newman, Playwright
E2E Test Playwright, Selenium
Automation Robot Framework
Load Test k6, JMeter
Code Quality SonarQube

#Jenkins กับ Docker

Jenkins สามารถสั่งสร้าง Docker Image ได้

ตัวอย่าง:

stage('Build Docker Image') {

    steps {

        sh 'docker build -t myapp:latest .'

    }

}

Flow:

Jenkins
   |
   v
docker build
   |
   v
Docker Image
   |
   v
Container Registry

Jenkins Agent ต้องสามารถเข้าถึง Docker Runtime ได้ก่อน

การ Mount Docker Socket เช่น /var/run/docker.sock ให้ Jenkins มีผลด้าน Security สูง เนื่องจาก Pipeline อาจควบคุม Docker Host ได้ จึงควรออกแบบสิทธิ์และ Infrastructure อย่างรอบคอบ

#ตัวอย่าง CI/CD Pipeline แบบครบขั้นตอน

ตัวอย่าง Jenkinsfile สำหรับ Web Application:

pipeline {

    agent any

    environment {

        APP_NAME = 'myapp'

    }

    stages {

        stage('Checkout') {

            steps {

                checkout scm

            }

        }

        stage('Install') {

            steps {

                sh 'npm ci'

            }

        }

        stage('Lint') {

            steps {

                sh 'npm run lint'

            }

        }

        stage('Test') {

            steps {

                sh 'npm test'

            }

        }

        stage('Build') {

            steps {

                sh 'npm run build'

            }

        }

        stage('Deploy') {

            when {

                branch 'main'

            }

            steps {

                echo 'Deploy application'

            }

        }

    }

    post {

        success {

            echo 'Pipeline Success'

        }

        failure {

            echo 'Pipeline Failed'

        }

        always {

            echo 'Pipeline Finished'

        }

    }

}

#CI/CD Workflow

ภาพรวมการทำงาน:

Developer
    |
    v
Git Push
    |
    v
GitHub
    |
    v
Jenkins
    |
    +------ Checkout
    |
    +------ Install
    |
    +------ Lint
    |
    +------ Unit Test
    |
    +------ API Test
    |
    +------ Build
    |
    +------ Docker Build
    |
    +------ Deploy
    |
    v
Application

#Jenkins กับเครื่องมือ DevOps

Jenkins สามารถ Integrate กับเครื่องมือต่าง ๆ ได้จำนวนมาก เช่น

GitHub
GitLab
Bitbucket
Docker
Kubernetes
SonarQube
Maven
Gradle
npm
Playwright
Robot Framework
JMeter
k6
Terraform
Ansible
AWS
Azure
Google Cloud

ตัวอย่าง Architecture:

Developer
    |
    v
GitHub
    |
    v
Jenkins
    |
    +------ SonarQube
    |
    +------ Unit Test
    |
    +------ API Test
    |
    +------ Playwright
    |
    +------ Docker Build
    |
    +------ Container Registry
    |
    +------ Kubernetes

#Best Practices สำหรับ Jenkins

#ใช้ Jenkinsfile

ควรเก็บ Pipeline ไว้ใน Git

Jenkinsfile

เพื่อให้ Pipeline สามารถ Version Control และ Review ได้

#แยก Stage ให้ชัดเจน

ตัวอย่าง:

Checkout
Install
Lint
Test
Build
Package
Deploy

ช่วยให้ Debug ปัญหาได้ง่าย

#ห้ามเก็บ Secret ใน Repository

ข้อมูลสำคัญ เช่น

Password
API Token
SSH Key
Cloud Credential
Registry Credential

ควรเก็บด้วย Jenkins Credentials หรือ Secret Management System ที่เหมาะสม

#แยก Controller และ Agent

สำหรับ Production Environment ควรใช้ Agent สำหรับ Build Workload

Controller
    |
    +--- Agent 1
    |
    +--- Agent 2
    |
    +--- Agent 3

#ใช้ Least Privilege

กำหนดสิทธิ์เท่าที่จำเป็น เช่น

Read Job
Run Job
Configure Job
Manage Credentials
Deploy Production
Manage Jenkins

#Backup Jenkins Home

ข้อมูลสำคัญของ Jenkins อยู่ใน

JENKINS_HOME

หากรันด้วย Docker Volume:

jenkins_home

ควรมี Backup Policy อย่างสม่ำเสมอ

#อัปเดต Jenkins และ Plugin

ควรตรวจสอบและอัปเดต Jenkins รวมถึง Plugin อย่างสม่ำเสมอ โดยควรทดสอบใน Environment ที่ไม่ใช่ Production ก่อน

#Jenkins เหมาะกับงานแบบไหน

Jenkins เหมาะสำหรับงาน เช่น

CI/CD
Automated Testing
Build Automation
Release Automation
Deployment Automation
Scheduled Jobs
Infrastructure Automation
DevOps Pipeline

จุดเด่นของ Jenkins คือสามารถปรับแต่ง Workflow ได้สูง และมี Ecosystem ของ Plugin จำนวนมาก

#Jenkins เทียบกับ GitHub Actions แบบสั้น ๆ

Jenkins GitHub Actions
ต้องดูแล Server เองเป็นส่วนใหญ่ Integrate กับ GitHub โดยตรง
ปรับแต่ง Infrastructure ได้สูง เริ่มใช้งานง่าย
Plugin Ecosystem ขนาดใหญ่ Marketplace มี Action จำนวนมาก
เหมาะกับ On-Premise เหมาะกับ GitHub Workflow
เหมาะกับ Custom Enterprise CI/CD เหมาะกับ Cloud-native Workflow

หากองค์กรต้องการควบคุม Infrastructure เอง Jenkins ยังเป็นตัวเลือกที่มีความยืดหยุ่นสูง

#สรุป

Jenkins เป็น Automation Server ที่สามารถนำมาใช้ควบคุมกระบวนการ Software Delivery ตั้งแต่

Code
 ↓
Build
 ↓
Test
 ↓
Package
 ↓
Deploy

แนวทางที่เหมาะสมสำหรับการเริ่มต้นคือ

Git Repository
      +
Jenkinsfile
      +
Jenkins Pipeline
      +
Credentials
      +
Agent

เมื่อ Developer Push Code ระบบ CI/CD สามารถทำงานแบบอัตโนมัติ

Push
 ↓
Build
 ↓
Test
 ↓
Deploy

ช่วยลดขั้นตอน Manual ลด Human Error ทำให้การทดสอบสม่ำเสมอ และช่วยให้ทีมพัฒนาส่งมอบ Software ได้รวดเร็วขึ้น

#แหล่งเรียนรู้เพิ่มเติม